پناه‌پرس | شنبه، ۲۵ میزان ۱۴۰۵
امروز، ۱۷ اکتوبر، روز جهانی محو فقر است؛ مناسبتی که امسال با تمرکز بر شعار «مسکن امن برای همه» برگزار می‌شود. این روز بر این واقعیت تأکید دارد که فقر تنها به نداشتن پول محدود نمی‌شود، بلکه محرومیت از خانهٔ امن، غذای کافی، آموزش، خدمات صحی و فرصت کار نیز بخشی از آن است. در افغانستان، جایی که خانواده‌های زیادی برای تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی تلاش می‌کنند، این مناسبت یادآور رنج میلیون‌ها انسانی است که هر روز با نگرانی از گرسنگی، بیکاری و آیندهٔ نامعلوم روبه‌رو هستند.
سازمان ملل متحد می‌گوید بیش از ۲.۸ میلیارد نفر در سراسر جهان با گونه‌هایی از شرایط نامناسب مسکن مواجه‌اند. این وضعیت شامل زندگی در خانه‌های ناامن، پرجمعیت، غیرقابل‌پرداخت یا فاقد امکانات مناسب می‌شود. افراد فقیر، خانواده‌های آواره، مهاجران، زنان و کودکان بیش از دیگران از پیامدهای این محرومیت آسیب می‌بینند. خانهٔ امن تنها سقفی بالای سر نیست؛ بلکه بخشی اساسی از امنیت، سلامت، آموزش و کرامت انسانی است.
در افغانستان، فقر چهره‌ای فراتر از آمار دارد؛ در خانواده‌ای دیده می‌شود که برای خرید نان قرض می‌گیرد، در کودکی که به‌دلیل مشکلات اقتصادی از آموزش بازمی‌ماند، در بیماری که توان پرداخت هزینهٔ تداوی را ندارد و در پدر و مادری که با وجود تلاش فراوان، نمی‌توانند غذای کافی برای فرزندان‌شان فراهم کنند. برای بسیاری از خانواده‌ها، گذراندن یک روز دیگر به معنای تصمیم‌گیری دشوار میان خرید غذا، پرداخت کرایهٔ خانه و تأمین هزینه‌های درمان است.
بر اساس برآورد مشترک برنامهٔ جهانی غذا و سازمان خوراک و زراعت ملل متحد که در ۱۵ اکتوبر منتشر شد، پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۹.۲ میلیون نفر، معادل ۳۸ درصد جمعیت افغانستان، در جریان زمستان پیش‌رو و فصل کمبود مواد غذایی از نوامبر ۲۰۲۶ تا اپریل ۲۰۲۷ با ناامنی حاد غذایی روبه‌رو شوند. از این میان، حدود پنج میلیون نفر در مرحلهٔ اضطراری گرسنگی قرار خواهند داشت؛ وضعیتی که به کمک فوری غذایی و حمایت اضطراری از معیشت نیاز دارد.
این ارقام نشان می‌دهد که با سردشدن هوا، میلیون‌ها نفر ممکن است هم‌زمان با کمبود غذا، هزینه‌های بلند زندگی و دشواری دسترسی به خدمات اساسی روبه‌رو شوند. برای خانواده‌ای که درآمد ثابت ندارد، زمستان تنها فصل سرما نیست؛ بلکه دوره‌ای است که تهیهٔ مواد غذایی، سوخت و سرپناه مناسب می‌تواند به آزمونی دشوار برای زنده‌ماندن تبدیل شود.
گزارش‌های اقتصادی نیز نشان می‌دهند که بهبود برخی شاخص‌های کلان اقتصادی هنوز به معنای بهترشدن زندگی همهٔ مردم نیست. بانک جهانی در گزارش ماه می ۲۰۲۶ خود اعلام کرد که اقتصاد افغانستان در سال ۲۰۲۵ حدود ۴.۸ درصد رشد داشته، اما به‌دلیل رشد سریع جمعیت و بازگشت شمار زیادی از مهاجران، تولید ناخالص داخلی سرانه حدود ۵.۶ درصد کاهش یافته است. فرصت‌های محدود کاری، فشار بر منابع اقتصادی و کاهش کمک‌های خارجی نیز بر وضعیت خانواده‌های کم‌درآمد تأثیر گذاشته‌اند.
بازگشت شمار زیادی از مهاجران از کشورهای همسایه، در حالی که فرصت‌های کاری و امکانات اقتصادی محدود است، نیاز به سرپناه، کار، آموزش و خدمات صحی را افزایش داده است. بسیاری از خانواده‌های بازگشته باید زندگی خود را از نو بسازند؛ در حالی که پس‌انداز کافی، خانهٔ مناسب یا درآمد ثابت ندارند. در چنین شرایطی، فقر می‌تواند خانواده‌ها را به بدهکاری، فروش دارایی‌های اندک و محروم‌کردن کودکان از آموزش وادار سازد.
بیکاری و محدودیت فرصت‌های اقتصادی نیز از موانع مهم کاهش فقر در افغانستان به‌شمار می‌روند. ایجاد کار پایدار، حمایت از کسب‌وکارهای کوچک، سرمایه‌گذاری در زراعت و فراهم‌کردن زمینهٔ دسترسی مردم به بازار و منابع مالی، برای بهبود معیشت خانواده‌ها اهمیت دارد. محدودیت‌های اعمال‌شده بر آموزش و کار زنان نیز فرصت‌های اقتصادی آنان را کاهش داده و می‌تواند وابستگی خانواده‌های آسیب‌پذیر به کمک‌های دیگران را بیشتر سازد.
در مناطق روستایی، خشکسالی، کمبود آب و مشکلات زراعتی می‌توانند درآمد خانواده‌هایی را که به زمین و مالداری وابسته‌اند، کاهش دهند. در شهرها نیز کرایهٔ خانه، هزینهٔ مواد غذایی و نبود کار مناسب، زندگی را برای خانواده‌های کم‌درآمد دشوارتر می‌سازد. هنگامی که درآمد یک خانواده پاسخ‌گوی نیازهای اولیه نباشد، پیامدهای فقر تنها به امروز محدود نمی‌ماند؛ سلامت کودکان، ادامهٔ آموزش و فرصت‌های نسل آینده نیز آسیب می‌بیند.
کمک‌های بشردوستانه در چنین شرایطی برای نجات جان انسان‌ها و جلوگیری از گسترش گرسنگی ضروری است؛ اما این کمک‌ها به‌تنهایی نمی‌توانند فقر را به‌گونهٔ پایدار از میان ببرند. کاهش فقر به برنامه‌های درازمدت برای ایجاد فرصت‌های کاری، حمایت اجتماعی، دسترسی به آموزش و خدمات صحی، تأمین مسکن مناسب و تقویت اقتصاد خانواده‌ها نیاز دارد. نهادهای مسئول، سازمان‌های امدادرسان و بخش خصوصی می‌توانند در کاهش این بحران نقش داشته باشند؛ مشروط بر آن‌که حمایت‌های فوری با راه‌حل‌های پایدار همراه شوند.
روز جهانی محو فقر زمانی معنای واقعی پیدا می‌کند که فراتر از شعارها، تغییر در زندگی مردم به‌وجود آید؛ زمانی که هیچ خانواده‌ای مجبور نباشد میان خرید نان و پرداخت کرایهٔ خانه یکی را انتخاب کند، هیچ کودکی به‌دلیل فقر از آموزش محروم نماند و هیچ بیماری به‌دلیل ناتوانی مالی از درمان بازنماند. در افغانستان، کاهش فقر نیازمند اقدام‌های عملی، ایجاد فرصت‌های برابر و توجه جدی به نیازهای مردمی است که سال‌ها با جنگ، بحران اقتصادی و بی‌ثباتی دست‌وپنجه نرم کرده‌اند.
فقر تنها خالی‌بودن جیب نیست؛ گاهی خالی‌ماندن دسترخوان، نداشتن سرپناه امن و از دست‌رفتن امید به فردایی بهتر است. مبارزه با فقر زمانی به نتیجه می‌رسد که هر انسان به غذای کافی، مسکن مناسب، آموزش و فرصت کار دسترسی داشته باشد و بتواند بدون نگرانی دائمی از گرسنگی و بی‌سرپناهی، برای آیندهٔ خود تلاش کند.
#پناه_پرس #روز_جهانی_محو_فقر #افغانستان #فقر #گرسنگی #مسکن_امن #حقوق_بشر
